રમેશ સવાણી (સ્વતંત્ર લેખક -વિચારક – Vadodara)
આ છે પત્રકારત્વની શક્તિનો પુરાવો!
જેફ્રી એપ્સ્ટેઇન (1953–2019) કોણ હતો? તે અમેરિકન અબજોપતિ/ દોષિત જાતીય ગુનેગાર હતો. તે સગીર વયની છોકરીઓનું વ્યાપક જાતીય તસ્કરી નેટવર્ક ચલાવતો હતો. તેનું કામ છોકરીઓ સપ્લાઈ કરીને બ્લેકમેઈલ કરવાનું હતું. તેને ‘પાવર બ્રોકર’ કહીને છાવરી શકાય નહીં તેવી તેની ખતરનાક મોડસ ઓપરેન્ડી હતી.જેફ્રી એપ્સ્ટેઈન (Jeffrey Epstein) કેસને મુખ્ય રીતે બહાર લાવનાર અને તેની તપાસને ફરીથી ખોલાવનાર મહિલા પત્રકાર જુલી કે. બ્રાઉન (Julie K. Brown) છે. તે ‘Miami Herald’ અખબારના તપાસકર્તા પત્રકાર (investigative journalist) છે.
તેઓ કઈ રીતે આ કૌભાંડ બહાર લાવ્યા? 2017માં તેમણે એપ્સ્ટેઈનના કેસ પર ઊંડી તપાસ શરૂ કરી. 2018માં Miami Heraldમાં “Perversion of Justice” નામની શ્રેણી (series) પ્રકાશિત કરી, જેમાં એપ્સ્ટેઈન દ્વારા યુવતીઓ (ખાસ કરીને નાની ઉંમરની છોકરીઓ) સાથે થયેલા જાતીય શોષણ અને તેના sex trafficking નેટવર્કની વિગતો પ્રકાશિત કરી. હજારો કોર્ટ દસ્તાવેજોનો અભ્યાસ કરીને, દેશભરમાં મુસાફરી કરીને અને મુશ્કેલી અને ક્યારેક ખતરનાક પરિસ્થિતિઓમાં માહિતી એકત્રિત કરી, જુલીએ એપ્સ્ટેઇનના ડઝનબંધ પીડિતોને શોધી કાઢ્યા, આ યુવતીઓ આઘાત અને શરમ સહન કર્યા પછી પોતાનું જીવન પાછું મેળવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહી હતી. તેણે આશરે 80 જેટલી પીડિતાઓ (victims) ની ઓળખ કરી અને જેમાંથી 8 મહિલાઓની આપવીતી નોંધી.
2008માં એપ્સ્ટેઈનને મળેલી ખૂબ જ હળવી સજા (plea deal) અને તેની પાછળના રાજકીય દબાણો (ખાસ કરીને તત્કાલીન U.S. Attorney Alexander Acosta દ્વારા) નો પર્દાફાશ કર્યો.
જુલીના રિપોર્ટિંગને કારણે જુલાઈ 2019માં એપ્સ્ટેઈન સામે ફરીથી federal sex traffickingના આરોપો લાગ્યા, તેની ધરપકડ થઈ.
તેમના કાર્યને કારણે ઘણા પ્રભાવશાળી લોકો (powerful people) પર પ્રશ્નો ઉભા થયા અને justice systemની નિષ્ફળતા પણ ઉજાગર થઈ.
પછીથી જુલીએ ‘Perversion of Justice: The Jeffrey Epstein Story’ નામનું પુસ્તક પણ લખ્યું, જેમાં આ તમામ તપાસની વિગતો છે.
જેફ્રી એપ્સ્ટેઈનની ફાઈલોના (Epstein files) મુખ્યત્વે બે મોટા સેટ છે, જે વિવિધ સમયે જાહેર થયા છે. પ્રથમ, 2024માં કોર્ટ ડોક્યુમેન્ટ્સ (Bidenના સમયે) બહાર પડ્યા. આ ફાઈલો Virginia Giuffre vs. Ghislaine Maxwell (2015નો સિવિલ કેસ)ની છે, જેમાં Epsteinના સેક્સ ટ્રાફિકિંગ નેટવર્કની વિગતો હતી.
આ ફાઈલો કઈ રીતે જાહેર થઈ? 2019માં પત્રકાર જુલીએ અદાલતને વિનંતી કરી કે સીલ્ડ (ગુપ્ત) ડોક્યુમેન્ટ્સ જાહેર કરવામાં આવે. ડિસેમ્બર 2023માં ફેડરલ જજ Loretta Preskaએ આદેશ આપ્યો કે 150+ ‘John Doe’ (અજ્ઞાત નામો)ને અનસીલ કરવામાં આવે, કારણ કે જાહેર હિત (public interest) વધુ મહત્વનું છે. જાન્યુઆરી 2024માં (Biden પ્રેસિડન્ટ હતા) આ 900+ પેજીસની ડોક્યુમેન્ટ્સ જાહેર થયા. આમાં flight logs, depositions અને પીડિતાઓની વાતો હતી. 2024ની આ ફાઈલોમાં ટ્રમ્પનું નામ આવ્યું (ફ્લાઈટ લોગ્સમાં 7 વખત), પણ કોઈ જાતીય શોષણનો આરોપ નહીં, માત્ર સોશિયલ કનેક્શન્સ હતા.
બીજી વખત, 2025-2026માં DOJ/FBI ફાઈલો (Trumpના સમયે) બહાર આવી. આ સરકારી તપાસની ફાઈલો છે. FBIની તપાસ, emails, videos, images અને Epstein-Maxwell કેસની 3.5 મિલિયન+ પેજીસ છે.
આ ફાઇલો કઈ રીતે જાહેર થઈ? જુલાઈ 2025માં ડેમોક્રેટ Ro Khanna અને રિપબ્લિકન Thomas Massieએ Epstein Files Transparency Act બિલ રજૂ કર્યું. નવેમ્બર 2025માં કોંગ્રેસે પસાર કર્યું. પ્રેસિડન્ટ ટ્રમ્પે 19 નવેમ્બર 2025ના રોજ સહી કરી. ડિસેમ્બર 2025માં પ્રથમ બેચ (હજારો પેજીસ) જાહેર થઈ. 30 જાન્યુઆરી 2026માં મુખ્ય 3.5 મિલિયન પેજીસ, 2,000 videos અને 180,000 images DOJ વેબસાઈટ પર અપલોડ કરી. આ રિલીઝ કોંગ્રેસના કાયદાથી થઈ, જે DOJને 30 દિવસમાં બધું જાહેર કરવાનો આદેશ આપે છે.
ટ્રમ્પનું નામ હતું, તો પણ આ ફાઈલો કેમ જાહેર થઈ? કોંગ્રેસનું દબાણ (Democrats + Republicans) હતું. Trumpએ પોતાની 2024 કેમ્પેઈનમાં ‘files release’નું વચન આપ્યું હતું, તેથી તેમણે સહી કરી. લોકો અને મીડિયાનું પ્રેશર હતું. Epsteinના મોત (2019) પછીથી વર્ષોની માંગ હતી. Trumpએ પ્રારંભમાં સાઈડમાં મૂક્યું, પણ કાયદો પસાર થતાં ફરજ પડી. અમેરિકામાં અદાલત અને કાયદો સ્વતંત્ર છે. પ્રેસિડન્ટ કોર્ટ ડોક્યુમેન્ટ્સને રોકી શકે નહીં. DOJ ફાઈલોમાં પણ victim privacy અને national security સિવાય કંઈ રોકી શકાય નહીં.
▪️
ભારતમાં જેફ્રી એપ્સ્ટેઈન જેવું કૌભાંડ કેમ થતું નથી? જેફ્રી એપ્સ્ટેઈન જેવું કૌભાંડ એટલે કે, ઉચ્ચ વર્ગના લોકો દ્વારા યુવતીઓ/ નાની ઉંમરની છોકરીઓનું સિસ્ટમેટિક sex trafficking, blackmail, powerful network અને justice systemમાં protection ભારતમાં બરાબર એ જ સ્કેલ અને ગ્લોબલ એલિટ કનેક્શન સાથે બહાર આવ્યું નથી. પરંતુ ભારતમાં પણ ઘણા હાઈ-પ્રોફાઈલ sex abuse, rape, trafficking અને political cover-upના કેસ બહાર આવ્યા છે, જેમાં powerful politicians, godmen, businessmen અને celebrities સંડોવાયેલા છે. આ કેસો Epstein જેવા નથી કારણ કે Epsteinનું network આંતરરાષ્ટ્રીય હતું (private island, flights, celebrities/royals/ presidents) ભારતમાં મોટા ભાગના કેસ local/ political/ family power પર આધારિત છે, અને trafficking વધુ poor/ vulnerable girls સાથે જોડાયેલું છે, જેમ કે shelter homes, forced prostitution rings.
ભારતમાં Epstein જેવા કેટલાક મોટા કેસો (high-profile sex abuse/ scandals) જોઈએ: [1] Prajwal Revanna કેસ (2024-2025, Karnataka). JD(S)ના former MP. former PM HD Deve Gowdaના પૌત્ર. 2024માં તેના હજારો sex videos pen drivesમાં જાહેર થયા. 2025માં તેને આજીવન કેદની સજા થઈ. આ કેસ India’s biggest political sex scandal કહેવાય છે. આમાં Epstein જેવું video blackmail element હતું. આ કેસનો પર્દાફાશ The News Minute (TNM)ના પત્રકારે કરેલ. [2] 2018માં, બિહારમાં, Muzaffarpur Shelter Home Caseમાં 40+ minor girlsનું systematic sexual abuse અને trafficking. છોકરીઓને drugs આપીને શોષણ કરવામાં આવતું. આ Epstein જેવું institutionalized abuse હતું, પણ poor/ orphan છોકરીઓ સાથે. આ કેસનો પર્દાફાશ સ્થાનિક પત્રકારો અને Tata Institute of Social Sciences ની social audit team હતી. [3] Asaram Bapu અને Ram Rahim બળાત્કાર/ યૌન શોષણ સબબ બન્નેને આજીવન કેદ થઈ છે. આશારામનો પર્દાફાશ Tehelka magazineના પત્રકારે કર્યો હતો. રામરહિમના બળાત્કારનો પર્દાફાશ પત્રકાર રામચંદ્ર છત્રપતિએ કર્યો હતો. 2002માં રામરહિમે રામચંદ્રની હત્યા કરાવી. તેમાં રામરહિમને 2019માં આજીવન કેદની સજા થઈ. આશારામ અને રામરહિમને ડબલ આજીવન કેદની સજા થઈ છે. આ કેસોમાં cult-like network, blackmail (videos) અને political cover-up હતું – Epsteinના ‘island’ જેવું ashram-based exploitation હતું.
ભારતમાં Epstein જેવું single massive, global elite trafficking network બહાર આવ્યું નથી (જેમ કે private jets/island). પણ power + sex abuse + cover-upના કેસો ઘણા છે. આવા કેસો બહાર આવે તો justice માટે independent investigation અને media pressure જરૂરી છે. જો કે સત્તા સાથે સંકળાયેલા ગુનેગારો અંગે ગોદી મીડિયા લોખંડી મૌન પાળે છે.
▪️
જેફ્રી એપ્સ્ટેઈનનો કેસ સાબિત કરે છે કે ‘ન્યાય’ એ આપોઆપ મળતી વસ્તુ નથી, પણ તેને પત્રકારત્વ અને કાયદાકીય લડત દ્વારા ખેંચી લાવવો પડે છે. અમેરિકામાં ‘Transparency Act’ જેવા કાયદાઓ અને જુલી કે બ્રાઉન જેવા નીડર પત્રકારોને કારણે સત્તાના સર્વોચ્ચ શિખરો (રાષ્ટ્રપતિ કે રાજવીઓ) પણ પ્રશ્નોના ઘેરામાં આવે છે. ભારત માટે બોધપાઠ એ છે કે અહીં પણ પ્રજ્વલ રેવન્ના કે આશારામ જેવા કેસોમાં પાયાનું કામ પત્રકારોએ જ કર્યું છે. જોકે, પશ્ચિમની સરખામણીએ ભારતમાં સંસ્થાગત સમર્થન અને પત્રકારોની સુરક્ષા હજુ પણ ચિંતાનો વિષય છે. જ્યારે મીડિયા સત્તાની સામે સવાલ કરવાનું ભૂલી જાય, ત્યારે એપ્સ્ટેઈન જેવા રાક્ષસો જન્મે છે. આ પત્રકારત્વની શક્તિનો પુરાવો છે. જ્યારે કેસ બંધ થઈ ગયો હોય તેવું લાગતું હતું, ત્યારે નીડર પત્રકાર જુલી કે બ્રાઉને તેને ફરીથી ખોલ્યો અને દુનિયાને હચમચાવી મૂકી. જુલીના સમર્પણ અને હિંમતને કારણે જ આ કેસ ફરીથી ખુલ્યો. શક્તિશાળી લોકો અને તૂટેલી સિસ્ટમનો તેણે પર્દાફાશ કર્યો. જુલી કે બ્રાઉનને સલામ! rs [16 ફેબ્રુઆરી 2026]
