[3] હિન્દુ રાષ્ટ્રવાદ અને સાંસ્કૃતિક ગર્વમાં માનતા લોકો મોદીને પસંદ કરે છે. ઘણા ધનવાન હિન્દુ; ખાસ કરીને ઉત્તર ભારત અને ગુજરાતી બિઝનેસ કોમ્યુનિટીમાં રામ મંદિર, CAA-NRC, Article 370 જેવા મુદ્દાઓએ ‘હિન્દુ અભિમાન’ પ્રગટાવ્યું છે. આ લોકો મોદીને ‘હિન્દુ હ્રદય સમ્રાટ’/ ‘હિન્દુ ધર્મના રક્ષક’ અથવા ‘ભગવાન રામને લાવનાર’ તરી જૂએ છે. અયોધ્યા મંદિર ઉદ્ઘાટન વખતે મોદીની ઇમેજ ભગવાન રામ સાથે જોવા મળી, જેનાથી ભક્તિ વધી.
[4] વ્યક્તિપૂજાનો પ્રભાવ-પર્સનાલિટી કલ્ટ. મીડિયા, સોશિયલ મીડિયા અને BJP/ RSSના પ્રચારથી મોદીની ઇમેજ ‘અમર’, ‘નોન બાયોલોજિકલ અવતાર’ તરીકે બની છે. એટલે મોદી પોતે પણ કહે છે કે ‘ભગવાને મને મોકલ્યો છે’, ‘મા ગંગાએ બોલાવ્યો છે’ આ બાબતો ભક્તોના મગજમાં ગુંજ્યા કરે છે. ધનવાનોને/ ઉપલા મધ્યમ વર્ગને/ કોર્પોરેટ કથાકારોને/ ધર્મગુરુઓને/ પ્રગટ બ્રહ્મસ્વરુપોને/ ડાયરા કલાકારોને/ ફિલ્મ કલાકારોને/ ક્રિકેટરોને/ દરબારી લેખકો-પત્રકારોને આ ‘અવતારી’ ઇમેજ ગમે છે, કારણ કે તેમને લાગે છે કે ‘મોદી વિના ભારત ‘પાછળ રહી જશે!’ જો કે બધા ધનવાન લોકો મોદીને ‘ભગવાન’ માનતા નથી, પરંતુ સામા પ્રવાહે તરવાને બદલે પ્રેક્ટિકલ લાભ માટે સપોર્ટ કરે છે.
[5] WhatsApp યુનિવર્સિટીના કારણે મોદીની છબી કઈ રીતે ઊભી થાય છે? તેનાથી ભક્તો કઈ રીતે અંજાઈ જાય છે? WhatsApp University વ્યંગાત્મક શબ્દ છે, આ શબ્દ પ્રથમ વખત રવીશ કુમારે વાપર્યો હતો. જે વોટ્સએપ પર વાયરલ થતા ‘ફેક ન્યૂઝ, એડિટેડ વીડિયો, ફોર્વર્ડ મેસેજ અને પ્રોપગેન્ડા’ને વ્યક્ત કરે છે. જે દ્વારા મોદીની ‘સુપરહીરો’ છબી ઊભી કરવામાં આવે છે. દેશભરમાં 50 લાખથી વધુ ગ્રુપ્સ, હજારો વોલન્ટિયર્સ છે. કન્ટેન્ટ નેશનલ લેવલથી બનાવીને રીજનલ લોકલ ગ્રુપ્સમાં 12 મિનિટમાં પહોંચાડવામાં આવે છે. 80% કન્ટેન્ટ પહેલેથી જ તૈયાર હોય છે. જેના તત્વો હોય છે: (1) ગર્વની ભાવના ભરવી. હિન્દુ સંસ્કૃતિ-ઇતિહાસની અતિશયોક્તિ, જેમ કે ‘પ્રાચીન ભારતમાં એરોપ્લેન હતા/ પ્લાસ્ટિક સર્જરી હતી! (2) હિન્દુઓને પીડિત તરીકે રજૂ કરવા. સદીઓથી હિંદુઓને દબાવવામાં આવ્યા છે! ઔરંગઝેબ મુગલ શાસનની વાતો રીપીટ કરવી. (3) ભય-ખતરો બતાવો. મુસ્લિમ, ક્રિશ્ચિયન, કોંગ્રેસ પક્ષ, સોરોસ વગેરેને ‘દુશ્મન’/ ‘દેશદ્રોહી’ દેખાડો. એડિટેડ ક્લિપ્સથી ભય ઊભો કરવો. (4) મોદી કલ્ટ! ‘છેવટે મોદીજી જ બચાવી શકે છે’ તે ધારણા ઊભી કરવી, તે માટે તેમને અવતાર, વિશ્વગુરુ, હિન્દુ ધર્મના રક્ષક તરીકે દર્શાવવા. RSS પણ હિન્દુ શાસ્ત્રોના આધારે મોદીને ‘હિન્દુ ધર્મના મહાન ઉદ્ધારક’ તરીકે ચિત્રિત કરે છે. રાહુલ ગાંધીને રાવણ અને મોદીને રામ તરીકે રજૂ કરે છે. 140 કરોડ ભારતીયોને ‘મોદીના પરિવાર’ તરીકે બતાવે છે. 2024માં, રામ મંદિર ઉદ્ઘાટન સમયે 36% ફોર્વર્ડ મેસેજમાં મોદીને રામ સાથે જોડીને ‘હિન્દુ રાષ્ટ્રના નિર્માતા’તરીકે બતાવવામાં આવ્યા હતા.
[6] ભક્તો કઈ રીતે અંજાઈ જાય છે? વોટ્સએપ ગ્રુપ્સ ‘એકો ચેમ્બર’ બની જાય છે. ફેમિલી, પ્રોફેશન, જ્ઞાતિ આધારિત ગ્રુપ્સમાં ફક્ત એક જ પ્રકારના મેસેજ આવે છે. રિપીટેશન (વારંવાર ફોર્વર્ડ)થી મગજ માની લે છે કે ‘આ સાચું જ હશે!’ મનમાં ‘મોદી કંઈ ખોટું કરી જ ન શકે’નું બોક્સ બની જાય છે. કોઈ પણ નિષ્ફળતા- નોટબંધી/ કોરોના કાળમાં 47 લાખથી વધુ મોત/ ઈલેક્ટોરલ બોન્ડ/ કાળાનાણાથી ધારાસભ્યો ખરીદીને વિપક્ષની રાજ્ય સરકારો તોડવી વગેરેને ‘તેમણે પ્રયત્ન કર્યો’ તરીકે ફિટ કરી દેવામાં આવે છે. કામ કરે તેની ભૂલ થાય તેવો બચાવ કરે છે. વિરોધી તથ્યોને અવગણીને માત્ર વોટ્સએપ મેસેજ પર આધાર રાખે છે. નિયમ છે કે જેટલી ઓછી જાણકારી, તેટલી વધુ તીવ્ર માન્યતા! ઇમોશનલ રોલરકોસ્ટર! પહેલા ડર (ખતરો), પછી આશા (મોદી જ બચાવશે), આનાથી તર્ક અને તથ્યો અસરરહિત બની જાય છે. કોઈ પણ ફેક્ટ-ચેકને ‘વિરોધીઓનું ષડયંત્ર’ કહીને નકારી કાઢે છે. WhatsApp University એ BJPનું સૌથી અસરકારક ટૂલ છે જે ‘ભય + ગર્વ + ધાર્મિક અપીલ’ના મિશ્રણથી મોદીને ‘ભગવાન’ બનાવી દે છે. તેનાથી ભક્તો અંજાઈ જાય છે કારણ કે તેમનું મન વારંવારના ફોર્વર્ડ્સ અને બંધ ગ્રુપ્સમાં ફસાઈ જાય છે. તર્કની જગ્યાએ લાગણી અને લોયલ્ટી કામ કરે છે. આ એક સામાન્ય પ્રોપગેન્ડા ટેકનિક છે. કોઈપણ મોદી ભક્તની એક મુખ્ય ખાસિયત એ હોય છે કે તે ઊંડેઊંડે મુસ્લિમોનો વિરોધી હોય છે, એટલું જ નહીં પોતાનાથી ઉપલી જ્ઞાતિઓનો ગુલામ અને પોતાનાથી નીચલી જ્ઞાતિઓ પ્રત્યે સૂગ રાખનાર હોય છે, એટલે કે સામંતી માનસિકતા ધરાવતો હોય છે. તે પેન્ટ, કોટ, ટાઈ ભલે પહેરે પણ પરંપરાગત મૂલ્યોનો સમર્થક હોય છે, રુઢિચુસ્ત હોય છે. તેમને ગાંધી/ સરદાર કરતાં મોદી મહાન લાગે છે. તમે આજુબાજુ નિરીક્ષણ કરજો, આ સત્ય સમજાઈ જશે!
rs [22 માર્ચ 2026]
